Faktoring z cesją wierzytelności: faktoring jawny, zawiadomienie kontrahenta i rachunek do zapłaty

Tak, faktoring zawsze opiera się na cesji. Bez przeniesienia prawa do zapłaty finansujący nie miałby czego kupić ani czym zabezpieczyć wypłaconej zaliczki. Różnica między wariantem jawnym a cichym nie polega na tym, czy cesja jest, tylko na tym, czy dłużnik zostaje o niej zawiadomiony.

Zgoda kontrahenta co do zasady nie jest potrzebna. Mówi o tym wprost art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego: „Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania". Kluczowe są tu trzy wyjątki na końcu zdania, a w praktyce liczy się głównie środkowy: zastrzeżenie umowne, czyli zakaz cesji wpisany do kontraktu.

Razem z wierzytelnością na finansującego przechodzi więcej niż sama kwota faktury. Art. 509 § 2 KC stanowi, że „wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki". To dlatego odsetki za opóźnienie po cesji należą się już finansującemu, a nie Tobie, i dlatego warto sprawdzić, jak umowa faktoringowa je rozlicza.

Odwrotna strona medalu też ma znaczenie. Art. 513 § 1 KC: „Dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie". Jeśli więc kontrahent miał wobec Ciebie zasadną reklamację, może ją podnieść także wobec finansującego. To jeden z powodów, dla których finansujący sprawdzają, czy usługa albo dostawa została faktycznie wykonana i odebrana.

To rozróżnienie decyduje o tym, ile swobody zostaje Twojej firmie, i bywa ukryte w jednym zdaniu umowy ramowej.

Cesja globalna nie jest sama w sobie zła: dla firmy o stałym, powtarzalnym obrocie z kilkoma dużymi odbiorcami bywa najtańsza. Problem zaczyna się wtedy, gdy podpisuje ją firma, która chciała sfinansować jedną fakturę w trudnym miesiącu, a zobowiązała się oddawać cały obrót przez rok. Warunki finansowania jednego dokumentu bez umowy na cały obrót opisujemy na stronie faktoring pojedynczych faktur.

Przed podpisaniem sprawdź w umowie trzy zdania: czy cesja obejmuje wierzytelności przyszłe, czy dotyczy wszystkich odbiorców czy tylko wymienionych z nazwy oraz co się dzieje, gdy w danym miesiącu nie zgłosisz żadnej faktury. Szerszą listę zapisów, na które warto patrzeć, zebraliśmy we wpisie o tym, co zawiera umowa faktoringu.

To pytanie zadaje księgowość Twojego kontrahenta niemal zawsze, gdy dostanie zawiadomienie o cesji: „przelewamy powyżej 15 000 zł na rachunek firmy, której nie ma na fakturze, czy nie stracimy kosztu". Odpowiedź jest precyzyjna i warto ją mieć pod ręką, bo źle poprowadzona rozmowa potrafi opóźnić zapłatę o tygodnie.

Zasada. Ministerstwo Finansów rozstrzygnęło tę sytuację wprost w objaśnieniach podatkowych z 20 grudnia 2019 r. do wykazu podatników VAT. W punkcie 8 czytamy: „W sytuacji, w której nabywca towarów lub usług płaci należność do faktora, w związku z przeniesieniem przez dostawcę praw do wierzytelności za dostawę towarów lub usług na faktora, nabywca powinien dokonać płatności na rachunek zamieszczony w Wykazie. W przeciwnym razie nabywca płacący do faktora musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami podatkowymi w CIT i PIT oraz odpowiedzialnością solidarną w VAT". Krótko mówiąc: kontrahent ma sprawdzić w wykazie rachunek finansującego, a nie Twój.

Rachunki wirtualne. Wielu faktorów rozlicza się przez rachunki wirtualne przypisane do konkretnego klienta, a takie numery nie są publikowane w wykazie. To nie jest problem. Te same objaśnienia stwierdzają, że „wpłaty na rachunki wirtualne przypisane do rachunku rozliczeniowego będą traktowane jak wpłaty na rachunek rozliczeniowy zamieszczony w Wykazie", a wyszukiwarka wykazu po wpisaniu numeru wirtualnego pokaże powiązanie z rachunkiem rozliczeniowym faktora.

Rachunki cesyjne banków. Tu przebiega granica, którą większość poradników zaciera. Ustawowy wyjątek obejmuje wyłącznie banki i SKOK, a nie każdą firmę faktoringową. Zgodnie z art. 15d ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT sankcji nie stosuje się, jeżeli zapłata została dokonana przelewem na rachunek banku lub kasy „służący do dokonywania rozliczeń z tytułu nabywanych przez ten bank lub tę kasę wierzytelności pieniężnych", ale tylko „jeżeli odpowiednio bank, spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa lub podmiot będący wystawcą faktury, wraz z informacją o numerze rachunku do zapłaty, przekazali podatnikowi informację, że rachunek wskazany do zapłaty jest rachunkiem, o którym mowa w lit. a, b lub c". Analogiczny przepis po stronie odpowiedzialności solidarnej to art. 117ba § 3 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Wniosek praktyczny: przy faktorze bankowym zawiadomienie musi zawierać wyraźną adnotację o charakterze rachunku, a przy faktorze niebankowym rachunek po prostu ma być w wykazie.

Dwie ścieżki awaryjne. Gdyby rachunku jednak zabrakło w wykazie, kontrahent nadal ma dwa wyjścia. Pierwsze to zawiadomienie ZAW-NR złożone do naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla niego samego, przy pierwszej zapłacie na ten rachunek, w terminie 7 dni od dnia zlecenia przelewu (art. 117ba § 3 pkt 2 Ordynacji podatkowej i art. 15d ust. 4 pkt 1 ustawy o CIT). Drugie to zapłata w mechanizmie podzielonej płatności, która wyłącza obie sankcje niezależnie od tego, gdzie trafiły pieniądze. Szczegóły obu ścieżek, razem z pytaniem o to, czyj NIP wpisać w komunikacie przelewu, rozkładamy w artykule faktoring a split payment i biała lista podatników VAT.

Jest jeszcze jeden przepis, o którym rzadko się mówi, a który dotyczy samego faktora. Art. 117ba § 2 Ordynacji podatkowej obejmuje odpowiedzialnością solidarną także podmiot, który na podstawie umowy „jest obowiązany do pobrania należności od nabywcy towarów lub usługobiorcy za dostawę towarów lub świadczenie usług, potwierdzone fakturą, i przekazania jej w całości albo części dostawcy towarów lub usługodawcy", jeżeli sam przekaże te środki na rachunek spoza wykazu. Ryzyko rozkłada się więc na obie strony transakcji, co jest dodatkowym powodem, dla którego poważny finansujący pilnuje numerów rachunków równie mocno jak Ty.

Wariant jawny jest tańszy od cichego, bo finansujący wie, że pieniądze trafią prosto do niego, i nie musi wyceniać ryzyka, że faktura zostanie zapłacona komu innemu. Koszt składa się z dwóch części: prowizji planu i dyskonta ustalonego w aukcji.

Do tego dochodzi dyskonto z licytacji, typowo od 0,9 do 1,4% za 30 dni, liczone od kwoty wypłaconej zaliczki, a nie od całej wartości brutto faktury. Ta różnica bywa pomijana w ofertach konkurencji, a przy dużych fakturach robi realną różnicę.

Przykład. Faktura 50 000 zł z terminem 30 dni, plan Biznes, zaliczka 90%, czyli 45 000 zł. Dyskonto 1,2% liczone od 45 000 zł to 540 zł. Prowizja planu 1,2% od wartości faktury to 600 zł. Razem 1 140 zł, czyli 2,28% wartości faktury, a na koncie masz 45 000 zł w ciągu doby zamiast czekać miesiąc.

Koszt dla własnej faktury policzysz przed jej wystawieniem w kalkulatorze faktoringu, a pełne warunki planów znajdziesz w cenniku. Stawki rynkowe innych dostawców, do porównania, zebraliśmy na stronie koszty faktoringu.

Decyzja sprowadza się do jednego pytania: czy koszt ujawnienia finansowania wobec odbiorcy jest dla Ciebie wyższy niż różnica w cenie.

Wbrew intuicji wariant cichy nie jest sposobem na obejście zakazu cesji. Cesja i tak zostaje zawarta, tylko dłużnik nie zostaje o niej zawiadomiony, więc naruszenie klauzuli umownej pozostaje naruszeniem. Jeżeli faktura dotyczy kontraktu z twardym zakazem, wariant cichy nie rozwiązuje problemu, a jedynie przesuwa go w czasie.

Porównanie obu wariantów w jednym miejscu znajdziesz na stronie rodzaje faktoringu, a jeśli finansujesz sprzedaż na rynki zagraniczne, zajrzyj na faktoring eksportowy.