Faktoring dla zadłużonych firm: zaległości w ZUS i US, restrukturyzacja i zajęcie wierzytelności

Tu przebiega najważniejsza linia podziału, którą większość poradników zamazuje. Zaległość i zajęcie to dwie różne rzeczy, o zupełnie różnych skutkach.

Zaległość to stan Twojego konta u wierzyciela publicznoprawnego. Sama w sobie nie zmienia niczego w statusie prawnym Twoich faktur. Możesz mieć niezapłacone składki za trzy miesiące i wciąż w pełni skutecznie przenieść wierzytelność na finansującego, bo prawo do rozporządzania własnym majątkiem pozostaje nienaruszone.

Zajęcie wierzytelności to czynność egzekucyjna. Organ wysyła zawiadomienie do Twojego kontrahenta i od tego momentu kontrahent nie może zapłacić Tobie, tylko organowi. Artykuł 89 par. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brzmi dosłownie tak:

Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w par. 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.

Drugie zdanie tego przepisu to ta część, która najczęściej zaskakuje przedsiębiorców. Jeżeli ZUS albo urząd skarbowy zajął Twoje wierzytelności wobec konkretnego odbiorcy z tytułu dostaw, robót lub usług, to zajęcie obejmuje także faktury, których jeszcze nie wystawiłeś, o ile wynikają z tych samych dostaw, robót i usług. Nie da się tego obejść, wystawiając kolejną fakturę temu samemu kontrahentowi i zgłaszając ją do finansowania. Ona również jest objęta zajęciem od chwili powstania.

Konsekwencja operacyjna jest jednak węższa, niż wielu firmom się wydaje. Zajęcie dotyczy wskazanego dłużnika zajętej wierzytelności. Jeśli fakturujesz sześciu odbiorców, a organ zajął wierzytelności wobec jednego z nich, pozostałych pięciu nadal możesz normalnie finansować. Dlatego pierwszym krokiem nie jest rezygnacja z faktoringu, tylko ustalenie, do których kontrahentów faktycznie poszły zawiadomienia.

Firma z problemami odruchowo szuka wariantu cichego, żeby kontrahent niczego nie zauważył. Intuicja jest zrozumiała, ale ekonomia działa tu odwrotnie.

W faktoringu jawnym odbiorca dostaje zawiadomienie o cesji i płaci bezpośrednio na rachunek finansującego. Pieniądze omijają Twoje konto, więc finansujący ma kontrolę nad spłatą. W faktoringu cichym kontrahent płaci tak jak zawsze, czyli na Twój rachunek, a Ty przekazujesz środki dalej. Finansujący jest wtedy zależny od tego, czy pieniądze rzeczywiście do niego trafią.

Przy firmie z zaległościami ta zależność staje się problemem podwójnie. Po pierwsze, na Twoim rachunku mogą siedzieć zajęcia, więc przelew od kontrahenta może zostać zablokowany, zanim zdążysz go przekazać. Po drugie, sama sytuacja finansowa zwiększa pokusę, żeby przeznaczyć te pieniądze na najpilniejszy dług. Finansujący to wie i dlatego wariant cichy dla zadłużonej firmy jest albo niedostępny, albo wyraźnie droższy, albo wymaga dodatkowego zabezpieczenia.

Praktyczny wniosek: jeśli masz zaległości i zależy Ci na finansowaniu, wariant jawny daje wyraźnie większą szansę na decyzję pozytywną. Cesja jest wtedy dla finansującego argumentem za, a nie przeciw, bo zdejmuje ryzyko, że środki nie dotrą. Różnice między obydwoma modelami rozkładamy w tekście o faktoringu jawnym i cichym.

Uczciwa lista sytuacji, w których nie warto tracić czasu na wniosek, bo odpowiedź będzie odmowna niezależnie od dostawcy:

• Wierzytelność wobec danego kontrahenta jest już zajęta. Wtedy nie chodzi o ocenę ryzyka, tylko o skuteczność prawną cesji. Zostaje szukanie finansowania dla faktur na pozostałych odbiorców.
• Umowa handlowa zawiera zakaz cesji, a kontrahent nie zgadza się na jej uchylenie. To blokuje faktoring niezależnie od Twojej sytuacji finansowej. Możliwości opisujemy w tekście o zakazie cesji wierzytelności.
• Faktura jest już przeterminowana i sporna. Faktoring finansuje należności niewymagalne albo świeżo po terminie i bezsporne. Gdy kontrahent kwestionuje wykonanie usługi, to sprawa dla windykacji, nie dla finansowania.
• Kontrahent też jest w tarapatach. Skoro finansujący ocenia jego, jego wpisy w rejestrach dłużników i historia płatnicza decydują o odmowie szybciej niż Twoje.
• Wierzytelność została już przelana albo zastawiona. Nie da się sprzedać dwa razy tego samego. Faktury z globalnej cesji na rzecz banku odpadają, dopóki bank jej nie zwolni.
• Ogłoszono upadłość. Zarząd majątkiem przechodzi na syndyka i to on decyduje o wierzytelnościach masy.

Jeśli którakolwiek z tych sytuacji Cię dotyczy, kolejność działań jest odwrotna niż zwykle: najpierw uporządkuj tytuł prawny do wierzytelności, potem szukaj finansowania.

Przy trudnym profilu klasyczna ścieżka jest kosztowna nie tylko finansowo. Wysyłasz wniosek do jednej firmy faktoringowej, czekasz kilka dni, dostajesz odmowę bez uzasadnienia, wysyłasz do kolejnej i zaczynasz od zera. Firma, której zależy na czasie, traci go najwięcej.

To jest sedno przewagi modelu aukcyjnego akurat w tej sytuacji. Firma z zaległościami trafia w polityce ryzyka jednego dostawcy albo powyżej progu, albo poniżej. Gdy fakturę widzi kilku finansujących naraz, wystarczy, że jeden z nich akceptuje ten profil. Nie zmienia to faktu, że fundamentem oceny pozostaje kontrahent, ale zauważalnie zwiększa szansę na to, że w ogóle dostaniesz jakąkolwiek ofertę.

Wystawienie faktury na giełdę nie zobowiązuje do przyjęcia żadnej propozycji, a brak ofert kosztuje tylko kilkanaście minut. Przy pojedynczej należności bez umowy ramowej sprawdź finansowanie pojedynczych faktur, a przy mniejszych kwotach mikrofaktoring od 500 zł. Cały przebieg transakcji opisujemy na stronie jak to działa.