Faktoring pełny czy niepełny dla spółki z o.o.: koszt, bilans i zdolność kredytowa

Dla spółki z o.o. różnica między faktoringiem pełnym a niepełnym sprowadza się do jednego pytania: czy chcesz zapłacić mniej, czy chcesz, żeby transakcja nie podniosła zadłużenia w sprawozdaniu. Wariant z regresem jest tańszy, ale zostawia należność w aktywach i dokłada zobowiązanie finansowe w pasywach. Wariant bez regresu kosztuje więcej, za to zdejmuje należność z bilansu i nie rusza wskaźnika zadłużenia.

To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne głównie w spółkach z o.o., bo one prowadzą pełne księgi, składają sprawozdanie finansowe do KRS i najczęściej mają albo kredyt, albo plany, żeby go wziąć. Jednoosobowa działalność na ryczałcie tego problemu nie ma. Poniżej rozkładamy decyzję na koszt, skutek bilansowy i zapisy umowne, które potrafią zniweczyć cały zamysł.

Co realnie różni oba warianty

Faktoring niepełny, czyli z regresem, to finansowanie pod zastaw faktury. Dostajesz zaliczkę od razu, ale jeśli kontrahent nie zapłaci w umówionym okresie regresu, oddajesz pieniądze faktorowi. Ryzyko niewypłacalności odbiorcy zostaje przy Tobie.

Faktoring pełny, czyli bez regresu, to sprzedaż wierzytelności razem z ryzykiem. Gdy odbiorca nie zapłaci, faktor nie przychodzi po zwrot. Za to przejęcie ryzyka płacisz w cenie.

Warto od razu rozbroić najczęstsze nieporozumienie: wariant bez regresu nie oznacza, że faktor pokryje każdy brak zapłaty. Nie pokryje sytuacji, w której odbiorca nie płaci, bo kwestionuje jakość dostawy, ma wobec Ciebie potrącenie albo umowa okazała się wadliwa. Przejęte jest ryzyko niewypłacalności, a nie ryzyko sporu handlowego. To rozróżnienie decyduje o połowie reklamacji w tej branży.

Ile kosztuje różnica: faktura 200 000 zł na 60 dni

Policzmy na konkretnej fakturze. Spółka z o.o. wystawia fakturę na 200 000 zł z terminem 60 dni i finansuje ją w planie Biznes, w którym prowizja wynosi 1,2 procent wartości faktury, a dyskonto 1,2 procent za 30 dni liczone od wypłaconej zaliczki.

Wariant bez regresu do tej kwoty dokłada cenę przejęcia ryzyka. Nie podajemy tu jednej stawki, bo żaden z dziewięciu największych polskich faktorów, których cenniki sprawdzaliśmy, nie publikuje ceny za przejęcie ryzyka na stronie. Rząd wielkości można natomiast oszacować z rynku ubezpieczeń należności, gdzie roczna składka mieści się zwykle w przedziale od 0,1 do 0,5 procent obrotu, a przy branżach wyżej ryzykownych sięga wyżej. To są przedziały z zestawień brokerskich, nie oferta.

Praktyczny wniosek: dopłata za brak regresu to zwykle ułamek kosztu podstawowego, a nie jego wielokrotność. Dlatego decyzja rzadko rozstrzyga się na samej cenie. Rozstrzyga się na tym, co widać w sprawozdaniu. Koszt konkretnej faktury policzysz w kalkulatorze faktoringu.

Co bank zobaczy w sprawozdaniu

Tu leży prawdziwa różnica. Przy wariancie z regresem należność zostaje w aktywach, a zaliczka od faktora pojawia się w pasywach jako inne zobowiązania finansowe. Bilans rośnie po obu stronach, więc wskaźnik ogólnego zadłużenia idzie w górę, a relacja długu netto do EBITDA razem z nim.

Przy wariancie bez regresu należność schodzi z aktywów, a w jej miejsce wchodzi gotówka. Suma bilansowa stoi w miejscu, po stronie pasywów nie dzieje się nic.

Jest jeszcze skutek, o którym mało kto pamięta, a który analityk kredytowy widzi od razu. Gdy przestajesz ujmować należność, wpływ od faktora pokazujesz w działalności operacyjnej rachunku przepływów. Gdy należność zostaje w księgach, ten sam wpływ ląduje w działalności finansowej. Operacyjny cash flow, czyli miara tego, czy firma zarabia gotówkę na własnej działalności, wychodzi więc niższy przy wariancie z regresem, mimo że na koncie leży dokładnie ta sama kwota. Konkretne pozycje i pełne rozpisanie skutków opisujemy w tekście o tym, jak wygląda faktoring w bilansie.

Kiedy spółce z o.o. opłaca się dopłacić za wariant bez regresu

Są cztery sytuacje, w których dopłata zwraca się niemal zawsze.

Pierwsza: masz w umowie kredytowej kowenant ograniczający dług finansowy. Zaliczka z regresem ten limit zjada, a naruszenie kowenantu bywa droższe niż całoroczny koszt faktoringu.

Druga: składasz wniosek kredytowy albo startujesz w przetargu, w którym oceniana jest sytuacja finansowa. Sprawozdanie z podbitym zadłużeniem pracuje wtedy przeciwko Tobie przez cały rok.

Trzecia: jedna faktura odpowiada za dużą część rocznego przychodu. Jeśli jej brak zapłaty położyłby spółkę, kupujesz nie kosmetykę bilansową, tylko realne zabezpieczenie.

Czwarta: odbiorca jest nowy albo działa w branży o wysokiej szkodowości. Warto wtedy pamiętać, że faktor bada tego odbiorcę przed wyceną i sam fakt, że wycenia ryzyko wysoko, jest dla Ciebie informacją. Zanim w ogóle wystawisz fakturę z odroczonym terminem nowemu kontrahentowi, sprawdź go szerzej: sygnałem ostrzegawczym bywają nie tylko wpisy do rejestrów dłużników, ale i to, czy firma reguluje na czas wynagrodzenia, bo opinie pracowników o wypłatach w danej firmie potrafią wyprzedzić kłopoty z płatnościami wobec dostawców o kilka miesięcy. Więcej praktycznych metod zebraliśmy w tekście o tym, jak sprawdzić kontrahenta.

Kiedy wariant z regresem jest rozsądniejszy

Nie zawsze warto dopłacać. Jeśli spółka nie ma kredytu ani kowenantów, finansuje pojedyncze faktury od stałych, sprawdzonych odbiorców i nie planuje w najbliższym roku wniosku kredytowego, wariant z regresem jest po prostu tańszy, a jego skutek bilansowy nikogo nie zaboli.

Podobnie, gdy finansujesz fakturę o krótkim terminie i wiesz, że odbiorca płaci regularnie od lat. Płacenie za przejęcie ryzyka, które statystycznie się nie materializuje, jest wtedy kupowaniem spokoju, a nie zarządzaniem ryzykiem. Pełne zestawienie obu produktów znajdziesz na stronie o faktoringu pełnym i niepełnym.

Co się dzieje, gdy odbiorca nie zapłaci

Przy wariancie z regresem scenariusz wygląda tak: mija termin płatności, faktor czeka jeszcze okres regresu, zwykle od 14 do 60 dni w zależności od umowy, i jeśli pieniądze nie wpłyną, żąda od Ciebie zwrotu wypłaconej zaliczki. Część faktorów pobiera ją automatycznie z rachunku, jeśli w umowie jest pełnomocnictwo do obciążania konta. Warto sprawdzić, czy takie pełnomocnictwo podpisujesz, bo różnica między wezwaniem do zapłaty a automatycznym pobraniem jest dla płynności spółki bardzo konkretna.

Po zwrocie zaliczki wierzytelność wraca do Ciebie i to Ty prowadzisz windykację. Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych i rekompensata za koszty odzyskiwania należności przysługują wtedy Tobie, nie faktorowi.

Przy wariancie bez regresu faktor po bezskutecznym upływie terminu uruchamia własną ścieżkę: sam windykuje albo zgłasza szkodę ubezpieczycielowi, jeśli ryzyko było ubezpieczone. Ty nie oddajesz zaliczki, pod warunkiem że brak zapłaty wynika z niewypłacalności odbiorcy, a nie ze sporu co do samej dostawy. Dlatego przy tym wariancie faktorzy zwykle wymagają kompletu dokumentów potwierdzających wykonanie usługi: protokołu odbioru, listu przewozowego, potwierdzenia dostawy. Brak takiego dokumentu jest najczęstszym powodem, dla którego faktor odmawia pokrycia i odsyła sprawę do sporu handlowego.

Osobno warto pilnować terminu. Umowy ubezpieczenia należności przewidują termin zgłoszenia szkody, zwykle liczony w dziesiątkach dni od powstania zaległości, a jego przeoczenie potrafi przenieść ciężar z powrotem na Ciebie mimo formalnie pełnego wariantu.

Trzy zapisy, które trzeba sprawdzić przed podpisem

Ukryty regres. Umowa nazwana pełną potrafi zawierać obowiązek odkupu wierzytelności po określonym czasie od terminu płatności. Jeśli taki zapis jest, ryzyko realnie zostaje przy Tobie i księgowo nie zdejmiesz należności z bilansu, choćby nagłówek umowy mówił co innego. Sprawdź, po ilu dniach od terminu faktor może żądać zwrotu i w jakich sytuacjach.

Udział własny. Częsta konstrukcja: faktor przejmuje ryzyko, ale zostawia u Ciebie pierwsze straty do określonego procentu wartości faktury. Przy niskim udziale własnym prezentacja bilansowa zwykle się broni, przy wysokim już nie. Praktyka księgowa idzie w stronę progu 10 procent zachowanego ryzyka jako granicy, poniżej której należność można zdjąć z bilansu.

Cesja globalna a umowa z bankiem. Wiele umów kredytowych zawiera zakaz obciążania należności bez zgody banku. Cesja globalna, obejmująca wszystkie przyszłe wierzytelności wobec danego odbiorcy, potrafi taki zapis naruszyć niezależnie od tego, jak transakcja została zaksięgowana. Jeśli możesz, negocjuj cesję pojedynczej faktury zamiast globalnej. Mechanikę samego przelewu wierzytelności i zawiadomienia kontrahenta opisujemy przy faktoringu z cesją.

Jak wybrać wariant na giełdzie

Największy problem z tą decyzją polega na tym, że w klasycznym modelu poznajesz cenę dopiero po złożeniu wniosku u konkretnego faktora, więc porównanie wariantów wymaga przejścia całej procedury kilka razy.

Na giełdzie wystawiasz konkretną fakturę i dostajesz oferty od kilku finansujących naraz, z informacją, czy dana oferta jest z regresem, czy bez. Widzisz więc obok siebie dwie liczby, które naprawdę są porównywalne, i możesz zestawić dopłatę za brak regresu ze skutkiem bilansowym, zanim cokolwiek podpiszesz. Jeśli finansujesz pojedynczą transakcję, a nie cały obrót, sprawdź też faktoring pojedynczych faktur, a specyfikę samej formy prawnej opisujemy na stronie o faktoringu dla spółki z o.o.