Faktoring mieszany: co to jest, jak dzieli ryzyko niewypłacalności i jak go księgować

Teoria robi się zrozumiała dopiero na konkretnych kwotach, więc policzmy. Twoja firma współpracuje z siecią handlową, wystawiając jej faktury na łącznie 400 000 zł miesięcznie z terminem 60 dni. Faktor po analizie odbiorcy ustala kwotę graniczną przejęcia ryzyka na 250 000 zł.

Sytuacja pierwsza: odbiorca nie płaci faktury na 180 000 zł. Twoja ekspozycja mieści się w progu, więc ryzyko ponosi faktor. Nie zwracasz zaliczki, a windykacją zajmuje się finansujący. Z Twojej perspektywy transakcja jest zamknięta.

Sytuacja druga: odbiorca nie płaci faktur na łącznie 400 000 zł. Pierwsze 250 000 zł obciąża faktora, pozostałe 150 000 zł wraca do Ciebie w drodze regresu. Zwracasz zaliczkę odpowiadającą tej części i sam dochodzisz należności albo sprzedajesz ją dalej.

Sytuacja trzecia: odbiorca kwestionuje wykonanie usługi na 90 000 zł. To spór handlowy, nie niewypłacalność, więc kwota graniczna nie ma tu zastosowania. Faktura wraca do Ciebie bez względu na to, że mieści się w progu.

Praktyczny wniosek dla negocjacji: kwota graniczna powinna odpowiadać Twojej realnej, jednoczesnej ekspozycji na danego odbiorcę, a nie rocznemu obrotowi z nim. Przy terminie 60 dni i sprzedaży 400 000 zł miesięcznie w każdym momencie masz otwarte około 800 000 zł należności, i to ta liczba, a nie miesięczna faktura, decyduje o tym, ile ochrony potrzebujesz.

Koszt plasuje się między wariantem z regresem a pełnym, i to nie przez przypadek: płacisz za tę część ochrony, którą faktycznie kupujesz. Składniki rachunku są te same co zawsze. Abonament planu (Mikro 149 zł miesięcznie z prowizją 1,9%, Biznes 390 zł z prowizją 1,2%, Skala 990 zł z prowizją 0,9%) oraz dyskonto ustalone w aukcji, typowo 0,9 do 1,4% za 30 dni finansowania, liczone od wypłaconej zaliczki.

Na wysokość dyskonta w wariancie mieszanym wpływa dodatkowo relacja kwoty granicznej do wartości zgłaszanych faktur. Im większą część ekspozycji ma pokryć faktor, tym bliżej ceny faktoringu pełnego. Przy progu ustawionym na poziomie jednej trzeciej obrotu z odbiorcą różnica wobec wariantu z regresem bywa niewielka, przy progu pokrywającym cały obrót płacisz w praktyce za faktoring pełny.

Policzmy na fakturze 100 000 zł z terminem 30 dni, przy dyskoncie wylicytowanym na 1,1% i planie Biznes. Dyskonto od zaliczki 90 000 zł wynosi około 990 zł, prowizja planu 1,2% od wartości faktury to 1 200 zł, abonament 390 zł. Razem około 2 580 zł. Własne liczby, dla swojej kwoty i terminu, sprawdzisz w kalkulatorze faktoringu, a stawki planów w cenniku. Wszystkie składniki rachunku rozkładamy na stronie o kosztach faktoringu.

Księgowe ujęcie faktoringu zależy od tego, czy wraz z wierzytelnością przeszły na faktora zasadniczo wszystkie ryzyka i korzyści z nią związane. Przy wariancie pełnym odpowiedź jest zwykle twierdząca, więc należność wyksięgowuje się z bilansu jako sprzedaną. Przy wariancie z regresem ryzyko zostaje u zbywcy, więc operację ujmuje się raczej jako finansowanie zabezpieczone należnością, a sama należność pozostaje w aktywach do czasu zapłaty przez dłużnika.

Faktoring mieszany siedzi dokładnie na tej granicy i właśnie dlatego generuje najwięcej pytań do księgowych. Skoro ryzyko przeszło tylko do kwoty granicznej, ocena musi być podzielona: część objęta przejęciem ryzyka spełnia przesłanki wyksięgowania, a nadwyżka objęta regresem zwykle ich nie spełnia. W praktyce oznacza to konieczność prowadzenia analityki per odbiorca i per kwota graniczna, bo bez tego nie da się odtworzyć podziału na dzień bilansowy.

Trzy rzeczy warto ustalić z księgowym, zanim podpiszesz pierwszą umowę mieszaną. Po pierwsze, jak dokumentowany jest moment przekroczenia progu, bo to on przesądza o kwalifikacji nadwyżki. Po drugie, jak prezentować zobowiązanie wobec faktora w części regresowej. Po trzecie, jak ująć wynagrodzenie faktora, które jest jedno, a dotyczy dwóch różnie kwalifikowanych części transakcji.

To temat, w którym warto poprosić o pisemne stanowisko, a przy nietypowej konstrukcji umowy rozważyć wniosek o interpretację indywidualną. Podstawy ujęcia faktoringu w księgach i w podatkowej księdze przychodów i rozchodów opisujemy w artykule o tym, jak księgować faktoring, a skutki podatkowe samego zbycia należności w tekście o sprzedaży wierzytelności a VAT i PCC.