Faktura dla szpitala lub SPZOZ: jak zamienić ją na gotówkę przed terminem

Fakturę wystawioną szpitalowi publicznemu można sfinansować faktoringiem, ale nie w ten sam sposób co każdą inną. Jeśli placówka działa jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, każda czynność prawna prowadząca do zmiany jej wierzyciela wymaga zgody podmiotu tworzącego, czyli organu założycielskiego. Bez tej zgody cesja, faktoring czy poręczenie są nieważne z mocy ustawy, a nie tylko bezskuteczne wobec dłużnika. Zgoda samego dyrektora szpitala nie wystarczy.

To rozróżnienie kosztuje dostawców realne pieniądze, bo wygląda na formalność, a nią nie jest. Poniżej rozkładamy je na części: kto wydaje zgodę, co dokładnie jest nieważne bez niej, ile czasu ma szpital na przelew i co można zrobić, gdy zgody nie będzie.

Dlaczego faktura do szpitala jest inna niż każda inna

W zwykłym obrocie B2B sprzedaż wierzytelności jest domyślnie dozwolona. Art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego mówi, że wierzyciel może przenieść wierzytelność bez zgody dłużnika, chyba że sprzeciwia się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. W kontraktach z gminą czy urzędem przeszkodą bywa zastrzeżenie umowne, czyli zwykły zakaz cesji wpisany do umowy. Da się z nim negocjować, bo to decyzja zamawiającego, a nie przepis.

Przy SPZOZ blokada jest na wyższym poziomie. Tu działa pierwsze z trzech wyłączeń: sprzeciwia się temu ustawa. Art. 54 ust. 5 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej stanowi, że czynność prawna mająca na celu zmianę wierzyciela SPZOZ może nastąpić po wyrażeniu zgody przez podmiot tworzący. Ustęp 6 dodaje krótko: czynność dokonana z naruszeniem ustępów 2 do 5 jest nieważna. Ustęp 7 pozwala wystąpić o stwierdzenie tej nieważności także samemu podmiotowi tworzącemu.

Podmiot tworzący to organ założycielski placówki: powiat, województwo, uczelnia medyczna albo właściwy minister. Nie dyrektor, nie główna księgowa, nie rada społeczna szpitala.

Co dokładnie jest nieważne, gdy zgody nie ma

Ustawa nie mówi o cesji, tylko o czynności prawnej mającej na celu zmianę wierzyciela. To sformułowanie jest szersze niż nazwa umowy i sądy czytają je szeroko, patrząc na skutek, a nie na tytuł dokumentu. W praktyce pod ten przepis podpadają:

• klasyczna cesja wierzytelności i cesja powiernicza,
• umowa faktoringu, niezależnie od tego, czy jest z regresem, czy bez,
• poręczenie za zobowiązania szpitala udzielone przez podmiot trzeci,
• subrogacja umowna, czyli wstąpienie osoby trzeciej w prawa zaspokojonego wierzyciela,
• indos weksla wystawionego przez placówkę.

Próba przebrania cesji za inną konstrukcję nie działa. Skutki dla dostawcy są konkretne: faktor, który wypłacił zaliczkę na podstawie nieważnej umowy, nie nabył wierzytelności. Szpital nadal jest zobowiązany wobec dostawcy i to jemu zapłaci, a dostawca ma wobec faktora zobowiązanie do zwrotu wypłaconej kwoty. Z jednej transakcji robią się dwa rozliczenia i spór o odsetki.

Dlatego doświadczeni finansujący nie przyjmują faktur do SPZOZ bez okazanej zgody organu założycielskiego. Jeśli ktoś proponuje sfinansowanie takiej faktury bez pytania o zgodę, ryzyko zostaje po Twojej stronie, a nie po jego.

Ile czasu ma szpital na zapłatę faktury

Tu ustawa działa na korzyść dostawcy. Art. 8 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych ustala maksymalny termin zapłaty dla podmiotów publicznych na 30 dni od doręczenia faktury, a dla podmiotu publicznego będącego podmiotem leczniczym na 60 dni. Termin liczy się od doręczenia faktury, nie od jej wystawienia, i jest bezwzględnie wiążący. Strony nie mogą go wydłużyć umową.

Druga rzecz, o której wielu dostawców nie wie: art. 8 ust. 1 przyznaje odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych bez wezwania, jeśli wierzyciel spełnił swoje świadczenie i nie dostał zapłaty w terminie. Nie trzeba wysyłać monitu ani zastrzegać odsetek w umowie. Stawka to suma stopy referencyjnej NBP i ośmiu punktów procentowych, czyli więcej, niż kosztuje sfinansowanie tej faktury.

To ważny argument w rozmowie z księgowością szpitala. Opóźnienie nie jest dla placówki darmowe, tylko odroczone.

SPZOZ czy spółka: sprawdź to, zanim policzysz na finansowanie

Nie każdy szpital publiczny jest SPZOZ. Część placówek została przekształcona w spółki kapitałowe, w których jedynym albo większościowym wspólnikiem pozostaje jednostka samorządu terytorialnego. Art. 54 ustawy o działalności leczniczej dotyczy samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, więc w spółce nie ma zastosowania i wraca zwykły reżim umowny.

Formę prawną sprawdzisz w KRS albo w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą. To zajmuje dwie minuty i przesądza całą dalszą ścieżkę, więc warto zrobić to przed rozmową z finansującym, a nie po niej.

Trzy drogi dostawcy, gdy szpital nie płaci

Droga pierwsza: wniosek o zgodę. Kierujesz go do podmiotu tworzącego, nie do szpitala, choć w praktyce warto poinformować obie strony. Ustawa nakazuje organowi ocenić wniosek pod kątem ciągłości udzielania świadczeń zdrowotnych oraz w oparciu o analizę sytuacji finansowej i wynik finansowy placówki za rok poprzedni, po zasięgnięciu opinii kierownika SPZOZ. To znaczy, że decyzja nie zapada tego samego dnia i że przy szpitalu w złej kondycji finansowej odmowa jest realna. Planuj kilka tygodni, nie kilka dni.

Droga druga: odsetki i windykacja. Odsetki naliczają się same, ale nie dają gotówki dziś. Dają roszczenie, które trzeba wyegzekwować, a pozywanie szpitala powiatowego, z którym chce się dalej współpracować, ma oczywisty koszt handlowy. To narzędzie ostatniej instancji.

Droga trzecia, w praktyce najskuteczniejsza: sfinansuj to, co da się sfinansować. Prawie żaden dostawca sprzętu, odczynników czy materiałów jednorazowych nie sprzedaje wyłącznie do SPZOZ. Ten sam magazyn obsługuje spółki szpitalne, prywatne kliniki, laboratoria i prywatne gabinety weterynaryjne, gdzie przelew przychodzi w 14 dni i żaden przepis nie blokuje cesji. Zamiast czekać na zgodę organu założycielskiego przy jednej fakturze, finansuje się portfel faktur z rynku prywatnego i pokrywa lukę płynności, którą wygenerował szpital.

Co powinien zawierać wniosek o zgodę na zmianę wierzyciela

Wniosek trafia do urzędu, który nie zna Twojej firmy i nie ma powodu ryzykować. Im mniej pytań zostawisz otwartych, tym szybciej dostaniesz odpowiedź. Sprawdzają się następujące elementy:

• oznaczenie umowy z placówką, numer postępowania, jeśli faktura wynika z zamówienia publicznego, oraz wykaz konkretnych faktur objętych wnioskiem wraz z kwotami i terminami;
• wyraźne zastrzeżenie, że wniosek dotyczy wyłącznie wierzytelności o zapłatę, a nie przeniesienia praw i obowiązków z umowy dostawy;
• oświadczenie, że dostawca pozostaje stroną umowy i nadal odpowiada za jakość, gwarancję, serwis i ewentualne kary umowne;
• dane finansującego, numer rachunku do zapłaty oraz informacja, czy rachunek figuruje w wykazie podatników VAT, bo księgowość i tak to sprawdzi;
• krótkie uzasadnienie ekonomiczne: dla organu założycielskiego istotne jest, że zgoda nie zwiększa zobowiązań szpitala ani nie zmienia terminu zapłaty, a jedynie rachunek odbiorcy.

Ostatni punkt bywa decydujący, bo ustawa każe podmiotowi tworzącemu patrzeć na ciągłość udzielania świadczeń i sytuację finansową placówki. Jeśli z wniosku jasno wynika, że dla szpitala nic się nie zmienia poza numerem konta, argument przeciw znika. Warto też z góry załączyć projekt zawiadomienia o cesji, żeby urząd wiedział, jaki dokument otrzyma po wydaniu zgody.

Formy pisemnej nie da się tu obejść. Zgoda mailowa od pracownika działu zaopatrzenia nie jest zgodą podmiotu tworzącego i nie usuwa sankcji nieważności.

Ile kosztuje sfinansowanie faktury szpitalnej

Kiedy zgoda jest, faktura szpitalna należy do najtańszych w finansowaniu, bo dłużnik jest wiarygodny. Ryzyko braku zapłaty jest niskie, a jedyną zmienną pozostaje czas. Na giełdzie faktur finansujący licytują dyskonto w dół, więc na taką należność oferty schodzą do dolnej granicy pasma.

Kwoty są netto, do wynagrodzenia finansującego dolicza się VAT 23%, który czynny podatnik odlicza. Dyskonto liczymy od wypłaconej zaliczki, a nie od pełnej kwoty faktury, co przy 60 dniach robi wymierną różnicę wobec faktorów naliczających odsetki od wartości brutto. Własną fakturę policzysz w kalkulatorze faktoringu, a pełną listę składników rachunku zebraliśmy na stronie o kosztach faktoringu.

Co zrobić w tym tygodniu

1. Sprawdź w KRS formę prawną placówki. SPZOZ czy spółka, bo to przesądza wszystko dalej.
2. Przejrzyj umowę pod kątem klauzuli o zakazie przelewu wierzytelności. Przy spółce to jedyna przeszkoda, jaka może istnieć.
3. Jeśli to SPZOZ, złóż wniosek o zgodę do organu założycielskiego i policz, ile faktur zdąży się przeterminować, zanim odpowiedź przyjdzie.
4. Równolegle wystaw na finansowanie faktury od odbiorców prywatnych, żeby nie zatrzymywać firmy na czas oczekiwania.
5. Naliczaj odsetki ustawowe za opóźnienie. Przysługują bez wezwania i są argumentem, nawet jeśli nie zamierzasz ich egzekwować.

Zasady dotyczące pozostałych zamawiających publicznych, czyli gmin, urzędów i szkół, razem z pełnym omówieniem zakazu cesji i wniosku o zgodę, opisujemy na stronie o faktoringu w zamówieniach publicznych. Samą mechanikę przelewu wierzytelności, treść zawiadomienia i skutki dla białej listy znajdziesz w materiale o faktoringu z cesją.