Giełda wierzytelności online: giełda długów i sprzedaż wierzytelności gospodarczych

Giełda wierzytelności to serwis internetowy, w którym wierzyciel publikuje ofertę sprzedaży swojej należności, a zainteresowani ją kupują. Ogłoszenie zawiera dane identyfikujące dłużnika, kwotę, tytuł zobowiązania i termin wymagalności. Transakcja kończy się umową przelewu wierzytelności, po której nowy nabywca wchodzi w miejsce dotychczasowego wierzyciela i to on dochodzi zapłaty.

Podstawą jest art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego: „Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania." Zgoda dłużnika nie jest potrzebna. Blokadą bywa natomiast zapis w umowie handlowej, czyli klasyczny zakaz cesji, który w kontraktach z dużymi sieciami i instytucjami publicznymi pojawia się regularnie.

Sam proces ma cztery etapy i przebiega podobnie u każdego operatora:

1. Weryfikacja dokumentów. Serwis prosi o fakturę lub umowę, dowód doręczenia i wezwanie do zapłaty. Bez dokumentu potwierdzającego zobowiązanie wpis nie powstaje.
2. Publikacja oferty. Wpis pojawia się na publicznej, indeksowanej przez Google podstronie z nazwą dłużnika, NIP-em, miejscowością i kwotą.
3. Kontakt kupujących. Odzywają się firmy windykacyjne, fundusze i inwestorzy prywatni, którzy proponują cenę. Bywa też, że reaguje sam dłużnik, bo znalazł swoją nazwę w wyszukiwarce.
4. Cesja i zapłata. Podpisujesz umowę przelewu, wysyłasz dłużnikowi zawiadomienie o cesji i otrzymujesz uzgodnioną kwotę.

Warto znać drugi, częściej działający efekt giełdy. Dla wielu wierzycieli realną wartością nie jest sprzedaż długu, tylko sama presja publikacyjna. Kontrahent, którego nazwa wyskakuje w Google przy kwocie zaległości, zaczyna rozmawiać. Operatorzy giełd budują na tym całą swoją komunikację, i jest w tym sporo prawdy, choć skuteczności nikt nie podaje w liczbach.

Trzeba jednak nazwać koszt tej presji. Kontrahent, którego publicznie oznaczyłeś jako dłużnika, przestaje być Twoim klientem. Przy jednorazowej transakcji to nie ma znaczenia. Przy odbiorcy, który generuje Ci obrót co miesiąc, konsekwencje handlowe bywają droższe niż sama zaległość, i to jest rachunek, który trzeba zrobić przed publikacją, a nie po niej.

Najdroższy błąd w tym obszarze to nie zły wybór giełdy, tylko zbyt szybkie zakwalifikowanie faktury jako długu. Faktura po terminie o dwa tygodnie nadal bywa finansowalna. Ta sama faktura po ośmiu miesiącach, bez odpowiedzi ze strony kontrahenta, jest już tylko towarem na giełdę długów. Poniżej ten sam dokument, faktura na 60 000 zł brutto z terminem 60 dni, przeprowadzony trzema drogami.

Praktyczny wniosek jest jeden: wartość należności spada z każdym miesiącem zwłoki, i to nieliniowo. Pierwsze trzydzieści dni kosztuje Cię ułamek procenta. Pół roku kosztuje zwykle większość kwoty. Dlatego decyzję o finansowaniu warto podejmować w momencie wystawiania faktury, a nie wtedy, gdy kontrahent przestaje odbierać telefon.

Jest jeszcze twarda granica, o której łatwo zapomnieć. Roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy przedawniają się z upływem dwóch lat (art. 554 KC), a pozostałe roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej z upływem trzech lat (art. 118 KC). Wierzytelność przedawniona jest praktycznie niezbywalna, bo kupujący wie, że dłużnik podniesie zarzut przedawnienia i sprawa upadnie. Jeśli faktura zbliża się do tej granicy, sprzedaż długu przestaje być opcją.

Osobny przypadek to firma, która sama ma kłopoty: zajęcie komornicze, restrukturyzację albo zaległości w ZUS. Wtedy ścieżki są inne i opisujemy je na stronie faktoring dla zadłużonych firm, a skutki zajęcia dla samej cesji rozkładamy we wpisie o cesji wierzytelności a egzekucji komorniczej.

To dwie różne instytucje, które w potocznym języku zlały się w jedno. Giełda wierzytelności to ogłoszenie sprzedaży. Biuro informacji gospodarczej, czyli KRD, BIG InfoMonitor czy ERIF, to rejestr informacji o zobowiązaniach, prowadzony na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Wpis do BIG niczego nie sprzedaje, a jedynie sygnalizuje innym uczestnikom rynku, że dany podmiot nie zapłacił.

Różnica ma bardzo konkretny wymiar. Wpis do biura obwarowany jest warunkami ustawowymi, których giełda wierzytelności nie stosuje, bo nie jest biurem. Art. 15 ust. 1 tej ustawy stanowi, że wierzyciel może przekazać do biura informacje gospodarcze o zobowiązaniu dłużnika niebędącego konsumentem wyłącznie wtedy, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

• zobowiązanie powstało w związku z określonym stosunkiem prawnym, w szczególności z tytułu umowy związanej z wykonywaniem działalności gospodarczej;
• „łączna kwota wymagalnych zobowiązań dłużnika niebędącego konsumentem wobec wierzyciela wynosi co najmniej 500 złotych oraz są one wymagalne od co najmniej 30 dni";
• upłynął co najmniej miesiąc od wysłania listem poleconym albo doręczenia dłużnikowi wezwania do zapłaty zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do biura, z podaniem firmy i adresu siedziby tego biura.

Ustawa dopuszcza też formę elektroniczną: jeżeli umowa przewiduje wysłanie wezwania na wskazany w niej adres poczty elektronicznej dłużnika, warunek uznaje się za spełniony po upływie miesiąca od takiego wysłania. To ułatwienie z art. 15 ust. 1a, o którym wiele firm nie wie, mimo że sami zapisali taką klauzulę w umowie.

Praktyczny wniosek dla wierzyciela brzmi: te trzy warunki warto spełnić także przed wpisem na giełdę wierzytelności, mimo że formalnie Cię tam nie wiążą. Dług wymagalny, udokumentowany i poprzedzony wezwaniem to jednocześnie dług, którego publikacja jest bezpieczna dowodowo i który da się w ogóle sprzedać. Operatorzy giełd wymagają zresztą dokładnie tego kompletu, przenosząc standard ustawowy do własnych regulaminów.

W praktyce oba narzędzia stosuje się razem i w tej kolejności: wezwanie do zapłaty z ostrzeżeniem, po miesiącu wpis do BIG, a dopiero gdy to nie zadziała, sprzedaż wierzytelności. Odwrotna kolejność zwykle nie ma sensu, bo sprzedając dług tracisz możliwość dalszego nacisku, którą dopiero co zbudowałeś.

Sprzedaż długu poniżej nominału ma skutki podatkowe, które potrafią odzyskać część straty, jeśli rozliczysz je poprawnie. Trzy rzeczy do zapamiętania.

Koszt uzyskania przychodu. Przy zbyciu wierzytelności własnej, wcześniej zaliczonej do przychodów należnych, kosztem podatkowym jest wartość wierzytelności w kwocie netto, a nie brutto. Strata na sprzedaży jest więc kosztem, ale ograniczonym: fiskus nie pozwala rozliczyć części odpowiadającej podatkowi VAT, bo ten nigdy nie był przychodem. Ten temat rozkładamy szczegółowo we wpisie o kosztach uzyskania przychodu przy sprzedaży wierzytelności.

PCC. Umowa sprzedaży wierzytelności podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych według stawki 1% i, co ważne, obciąża on kupującego, a nie sprzedającego. Jeśli transakcja jest opodatkowana VAT po którejkolwiek ze stron, PCC nie wystąpi.

VAT. Sprzedaż własnej wierzytelności przez wierzyciela zasadniczo nie stanowi dostawy towarów ani świadczenia usług po jego stronie, więc nie generuje u niego VAT należnego. Inaczej wygląda usługa nabywcy, jeśli obok samego zakupu świadczy on dodatkowe czynności. Rozróżnienie i orzecznictwo omawiamy we wpisie o sprzedaży wierzytelności a VAT i PCC.

Osobno warto sprawdzić ulgę na złe długi. Jeśli faktura nie została zapłacona przez 90 dni od terminu, możesz skorygować podstawę opodatkowania VAT i dochód, a to bywa szybsze i pewniejsze niż czekanie na kupca długu. Uwaga: sprzedaż wierzytelności przed skorzystaniem z ulgi zamyka tę drogę, więc kolejność ma znaczenie i warto ją ustalić z księgowym przed podpisaniem cesji.

Piszemy to wprost, żeby nikt nie tracił czasu. Nie prowadzimy giełdy wierzytelności ani giełdy długów. Nie publikujemy danych dłużników, nie wystawiamy nikogo do publicznego rejestru i nie skupujemy przeterminowanych długów po nieskutecznej windykacji. Jeśli Twoja faktura ma trzy lata, kontrahent nie odbiera telefonu, a sprawa nadaje się już tylko do sądu, jesteś pod złym adresem i lepiej trafisz do firmy windykacyjnej prowadzącej własny rejestr.

Prowadzimy aukcję bieżących faktur B2B: dokumentów wystawionych przedsiębiorcy z realnym terminem płatności, gdzie ryzyko sprowadza się do tego, że kontrahent płaci po czasie, a nie do tego, że nie zapłaci nigdy. Finansujący ocenia przede wszystkim wypłacalność Twojego odbiorcy, dlatego młoda firma czy jednoosobowa działalność bez historii kredytowej ma tu realne szanse, których nie ma w banku.

Nie sprzedajemy też polis, nie prowadzimy windykacji i nie reprezentujemy nikogo w sądzie. Robimy jedną rzecz: zamieniamy fakturę z odroczonym terminem na gotówkę w ciągu doby, po cenie ustalonej w licytacji, a nie w cenniku. Jeżeli tego właśnie szukasz, wystaw pierwszą fakturę i zobacz oferty, zanim cokolwiek podpiszesz.